Colloquuntur Macron et Lepidina; Planuris supervenit, quae pompam heroum ad nuptias convenientium describit.
MACRON
Uvidula est, quae prima venit, sed et una rosetum
fert Paesti, fert et violas haec una Vesevi,
fuscaque roscidaque et venosis lactea mammis.
LEPIDINA
O coniunx, prima haec, prima haec ne despice quantum
et calamis valet et cantu, verum una videri
non formosa cupit luxum aspernata procosque,
asparago gaudet fungisque operosa legendis,
quos et herae, quos et matri dimittat in urbem.
O mihi cara soror (potes et soror ipsa vocari),
dic, age, qui comites, quos et ducunt hymenaeos,
Planuri o generosa soror Leucogidis albae.
PLANURIS
Descendunt, soror, et nemora et cava flumina currunt
ad thalamos, mille antra deos vomuere, et ab altis
montibus indigenae Fauni proteruntque ruuntque
ad portas; iter ingentes non explicat Orcos,
quos Acherusiacae fauces nova numina mittunt,
stagnaque Baulorum, quos ostia pinguis Averni
emisere adytis lacus et fluitantis Araxi.
Mira illis sunt ora, soror, radiantia fronti
lumina, sulfureis fumus de naribus efflat,
tempora per serpunt rami mentoque rigescunt
hircosae saetae; tum guttura collaque circum
squalent sulfureae totoque in pectore crustae,
cetera membra nigror merus occupat et situs et nox.
LEPIDINA
Me miserato, hinc etiam? Procul, ah procul.
PLANURIS
O mea, siste
ad cryptam ; ferratus adest Aeronius, adsunt
ter centum rapidi umbrones totidemque molossi.
Ipsi abigent tecti colla et longa iIia. ferro,
ore latrant, saevum valeant qui inhibere Typhoea;
moverat Aenaria ferus hic et monte revulso
raptabatque iter et litus pede celsus obibat
intrabatque antrum : ecce Acron, ecce aspera proles
Lancusi Pelicon et Marsicus Armillatus
deturbant antro et femori cava vulnera figunt;
ille per extremas praeceps vix effugit undas.
LEPIDINA
Et fessa es, mea Planuri, et liquidissimus amnis
it subter, sitienti et aquas et pocula promam;
proximaque Uranie scorteum et sua poma paravit,
quae mihi cara soror forma prior et prior annis,
quodque vides, summa procul innuit alta fenestra.
PLANURIS
Assideo, Lepidina, et poma et pocula sumam:
mox tibi et heroas referam summosque Oriarchas,
quos mirere, soror, simul et vereare superbos.
Primus agit pompam Gaurus cum coniuge Campe,
ingentemque manu pinum fert; pendet ab alta
hinc leporum grex, inde anatum, post ordine longo
et damae capreaeque et aper Leboride silva,
et perdix nemore e Clanii et Vulturnius anser
ardeaque fuliceque et grus Lucrinide ab alga.
Ipse ebulo pinxitque genas et pectora gypso.
At Campe asparago crines redimita virago
frondentem a radice alnum fert strenua, ubi omnis
pendet et autumnus matura et fructibus aestas
pomaque praecoquaque et auro certantia mala
et viridi cum fronde pira atque cydonia cana;
per medios volitant ramos merulaeque ululaeque,
pippilat et passer et dulce canit philomele.
Ursulon insequitur frontem insignitus echino,
ipse umeris pedibusque ingens et cornibus ingens;
cornibus ingentes nutanti pondere cistas
castanea e molli sorbisque virentibus, idem
fert umero crumeram nucis et mulctralia lactis,
fert lateri geminas immani ventre lagaenas
sorbino e bimo atque ex anniculo viridisco,
et dextra hinnuleos querula cum matre gemellos.
A laeva coniunx felici prole Marana
laeta canit; sociae plaudunt ad carmina nymphae.
Ipsa favos ac mella simul macerumque lupinum
plurimaque in nitidis fert ova recentia qualis,
haec ilio est felix et coniuge digna Marana,
docta et acu docta et lino, doctissima lana:
dos illi ingentes tercentum ad sidera quercus
tercentumque nuces, quarum tria iugera campi
brachia protendunt, mille et cum vitibus alni
tercentumque suum armentum et nemus undique cinctum
arbuteisque comis et nucliferis pinetis,
et quae se multa circumtegit aesculus umbra.
Hunc post incedit lentis Misenius heros
passibus, ipse senex, iuvenum sed viribus usus.
Vectibus hi sublatum alte per brachia cetum
attollunt, caudaque iter et vestigia verrit
immanis fera et informi riget horrida dorso,
tum quassat caput et minitanti tergore nutat;
faucibus at tenebras simul et vomere et simul ipsa
visa lues pelagusque haurire atque hiscere coelum :
occurrunt trepidoque sinu sua pignora celant
attonitae matres: pavor hinc, hinc plausus euntum.
Ipsa viam sibi, qua gressum fert, belua pandit,
at tibicen vocat urgentem ad spectacula turbam,
cantantis longe ingeminant nemora ardua murmur:
« Pastores tellure sati gensque eruta sulcis,
monstra cavete maris scopuloso et tergore cetum;
vulnerat et cauda insidians et devorat ore.
Vos, iuvenes, celerate iter et vim afferte lacertis».
Haec tibicen, turba ingenti clamore salutat
Sebethon: « Nove nupte, nuces para et indue vestem,
quam tibi Acerranae musco flavente Napaeae
neverunt, quam pinxit acu Pomelia, ut imo
fronderet limbo patulis satureia ramis,
sibilet ut tenui de fronde locusta susurro;
indue et intextum buxo frondente galerum ».
In medio telas operosa observat Aragne
disponitque manu volitantem et captat asilum;
ille fugam parat, ast tenui interceptus amictu
implicitatque pedes et passis instrepit alis,
Lydaque de tacito prodit tum turgida nido.
Hunc iuxta coniunx Prochyteia incedit et ore
et gestu spectanda et pictae tegmine pallae;
nexilibus cochleis limbus sonat, horrida echinis
zona riget viridique sinus frondescit in alga.
In manicis querulae ludunt per flumina ranae,
cum subito extremas interstrepit anser ad ulvas,
tum linquunt mediis convicia rauca sub undis
attonitae, inde cavos referunt ad carmina rictus
raucaque limosae meditantur murmura ripae.
Auribus hinc oriens radiat sol, splendet at illinc
luna pruinosis incedens candida bigis.
Ipsa manu speculum dextra fert, cuius in orbe,
cum sese gemino inclusit Latonia cornu,
nocte quidem insidias Satyrorum artesque procaces
detegit et cautis aperit nova furta Napaeis:
illae iter occulto rapiunt per devia passu.
Luce autem, cum sol speculo difTulsit, ibi omnis
cernere erit curas et facta infida virorum,
quique paret thalamo fraudem litemque maritus.
Hoc fertur dominae rarum ac memorabile donum,
quo secura sui tueatur foedera lecti.
Claudicat hinc heros Capimontius et de summo
colle ruunt mixti iuvenes mixtaeque puellae.
Omnis amat chorus et iuncti glomerantur amantes;
is lento incedit passu baculoque tuetur
infirmum femur et choreis dat signa movendis
assuetus choreae ludisque assuetus amantum.
Has inter mihi nota Marillia cantat: «Ad alnum
cogite oves, amat alnus, amant dominique gregesque».
Responsant : «Amat alnus, amant dominique gregesque».
Sparguntur passim e calathis violaeque rosaeque
et cava Maenalios suspirat tibia versus.
Praecedit gravidis bis septem onerata canistris
pompa puellarum, pendent mantilia circum
alba quidem, croceis sed flavescentia villis;
cuique suus comes haeret amans, cui corniger agnus
ex umeris grave pendet onus, sua fistula cuique,
plaudit et arguta de valle canentibus echo:
145«Sparge tuas, Sebethe, nuces, en colligit uxor;
Parthenophe, tua poma sinu (vir seliget) effer».
At iuvenum manus usa umeris et pectore anhelans
ingentes taurorum armos, ingentia aprorum
corpora subvectat duplici pendentia conto,
bis septem capita hirta albis nutantia sannis.
Ingeminant plausus et vox sonat: « Exue, nupta,
exue gausapinas et nudo corpore ramum
excipe, puniceo praefert quem cortice coniunx.
Exue gausapinas, coniunx, ramoque valenti
sterne aciem clausis uxorisque ingrue portis
comminus arma ciens telumque in sanguine tinge ».
Fescennina crepant latis convicia campis.
At lino felix felixque Ansatia fuso
ostentat rarum decus ac variabile textum,
Costalionis opus, telaeque insigne decorum.
Hinc illinc fluit amnis opacaque ripa virescit
margine cincta suo ruptisque immurmurat undis;
apparet certo tenuis sed semita calle,
qua nigrum formica agmen trahit ordine longo,
festinant aliae, ut plenos populentur acervos;
illa redit rapto gravida atque e pendere fessa
invitat sociam in praedam, ac sese ore salutanti
pars condit terrae atque hiemi male credit iniquae;
emicat agmen agens segetique infertur abactae,
ut nunc iam videas, nunc iam vidisse putaris.
In medio positis clauduntur ovilia saeptis,
balat ovis vacuam ad mulctram et se calce tuetur,
upilio at geminis sudans premit ubera palmis;
effluit hinc illinc tepidus liquor, adiuvat uxor
blanditurque viro mulgetque incincta capellam,
et cava fumanti spumant mulctralia lacte;
filia parva focum bucca excitat, effurit intus
lactea vis, florem inde legunt trepidantis aéni;
post, ubi concrevit liquor ac deferbuit umor,
tunc parco sale contingunt onerantque canistris
decoctusque novo lentescit caseus orbe.
Circumstat pecus ignavum fucusque culexque,
quos fumo puer aut ramo frondente coercet
sedulus. Ipsa suo variatur tela colore,
egregium dominae quondam ac memorabile munus.
Non arbor frondosa cavis sic vallibus, hortis
sic mediis protenta cucurbita, non adeo grex
altilium dum scalpit humi sequiturque parentem,
oblectant oculos et corda liquentia mulcent:
tale decus telae, talem praescribit honorem.
Hos ego, cara soror, vidi novique Oriarchas.
Murronem fama est cum coniuge Tifatea
adventare etiam et centum properare quadrigis,
ilice frondentem caput et colla ilice cinctum;
hunc centum ciceris grummos totidemque phaseli
convectare fabaeque ingentes volvere acervos
horreaque annosae cereris; tum praela trecenta,
et vini fontern atque lacus Lenaeidos undae
curribus effluere, stagnare liquoribus arva
Baccheis, ipsum ex alta fluitare Caserta
Euhion in laticemque Lyaeum abisse Casoram.
Uxorem vero assuetam Marcinida soli
et lini cultricem olerumque et cannapis, illam
et properare iter et raedas agitare volantes,
ne qua sit thalamis per se mora. Ne mea, ne tu
crede aliam, seu vere fabis, aestate phaselo
fortius insudare atque invigilare colentem.
Ipsa et acu insutas vestes iunco atque genista
dat dominae, ipse et crateras novurn opus Faberontae
legit herae et triplicem palmae de fronde coronam
fictiliumque operum decus immortale mitellam
intinctamque croco et frondenti baccare cinctam.
Et mihi iuncta fide et ceparum Pulvica cura
hoc et idem mea Panicoclis studiosa lupini
adventare refert socia cum gente Vesevum
oblitum cladisque suae veterumque malorum
finitimosque heroas et alta ex arce Cicalae
hircosum Capreonem hirco nymphaque creatum
succinctum rapis et amictum tempora porro.
Curribus hunc corbes atque horrea avellanarum
devehere, ipsum uda referentem carmen avena:
« Rura meam te, Amarylli, tenent, ego vector in urbem
dum redeo simul et peponos cole et allia velle.
Ex urbe, o Amarylli, tibi nova munera porto
fusosque flavamque colum pictosque cothurnos».
Alternant socii atque iterant nova carmina valles:
« Nos dominae siliquas et corna rubentia, felix
oscula Sebethus feret et feret oscula virgo.
Nos ferimus dulcem peponum et melimela beatis;
hi peponum et melimela legent thalamoque toroque »
Ipse autem monte e summo sua dona Vesevus
devectat trivium ad vetus Artusique macellum
invectusque asino spargit sua munera plebi
delicias ruris, post et digitalia et aptos
verticulos fuso et tinnuleas volsellas.
Plebs plaudit varioque asinum clamore salutant
brassiculisque apioque ferum nucibusque coronant.
Mox vecti gravibusque rotant vinalia contis
plena homo, plena et bimo, nitrata quadrimo;
illa ruunt, ipse ex asino sua munera laudat,
laudantem plausu sequitur Vesuina iuventus
dissultantque cavae favet et de vallibus echo.
LEPIDINA
Qua facie, mea Planuri, quo est ore Vesevus?
PLANURIS
Porticia hoc mihi fida comes narrare solebat,
Carmeli simul ad fontem dum rapa lavamus:
ventre quidem modico, at medio de pectore gibbum
protendit, quanta est Baviae cretatilis olla,
qua miscet suibus pultes farcitque catinum;
quodque pudet, nullas res hic habet et caret illis,
pro quibus intumuit cucumis niger; inde Napaeae
hunc rident, rident et Oreades; ille superbum
nutat et inflexo quassat nigra tempora cornu,
quod longe horrescit saetis hinc inde reflexis.
At calvum caput, et nullo vestitur amictu;
stant mento sentes horrentque ad pectora dumi.
Ah vereor, soror, et dicam tamen: huius ab ore
curvantur geminae sannae, quarum altera pontum
taetra petit fluctusque ferox et litora verrit,
altera Sarastris fauces, saxa horrida Sarni,
ac tantum non...
LEPIDINA
Ah soror, ah mea, desine et istos
enarrare Oriarchas: en venit aurea pompa,
en cultae Dryades, comptae quoque Oreades adsunt,
et choreas agitare pares et dicere versus.